Maandelijks archief: maart 2026

Karahantepe

Geplaatst op door

Karahantepe – een sleutelplek uit het vroege Neolithicum

Karahantepe is een prehistorische vindplaats in Zuidoost-Turkije. Karahantepe hoort bij het onderzoeksprogramma Taş Tepeler (Şanlıurfa Neolithic Research Project). Dat project bestudeert de cruciale overgang van laat-jager-verzamelaars naar vroege, meer sedentaire gemeenschappen in Zuidwest-Azië (10e–7e millennium v.Chr.).

Karahantepe past in het Pre-Pottery Neolithic (neolithicum zónder aardewerk), rond het midden van het 10e millennium v.Chr. en later.  De site is vooral bekend om:

  • Monumentale architectuur in kalksteen,met T-vormige pijlers en structuren die deels uit de rotsbodem zijn uitgehakt.

  • Sporen van verschillende zones (terrassen met pijlers, een zone met o.a. maalstenen, en een zone met steengroeven waar pijlers werden gewonnen).

  • Het fenomeen van bewust opgevulde (“begraven”) gebouwen: volgens opgravingsleider Necmi Karul lijken de blootgelegde gebouwen “special buildings” die opzettelijk zijn dichtgegooid.

 

 

Karahantepe (samen met andere Taş Tepeler-sites) laat zien dat ritueel, kunst en monumentale bouw al een hoge vlucht namen bij gemeenschappen die nog niet passen in het klassieke “eerst landbouw, dan complexiteit”-schema. De vondsten worden vaak aangehaald in discussies over hoe sedentisme en sociale organisatie konden ontstaan vóór of naast landbouw.

Karahantepe vs. Göbekli Tepe in één oogopslag

  • Gelijkenis: beide horen bij dezelfde regio en traditie van monumentale structuren met T-pijlers.

  • Verschil in nuance: Karahantepe wordt vaak beschreven met duidelijke aanwijzingen voor meerdere fasen en zones (incl. mogelijke woon-gerelateerde activiteit), en met het opvallende thema van opzettelijk “begraven” gebouwen.

  • Publieke rol: Göbekli Tepe is UNESCO-werelderfgoed en een grote publiekstrekker; Karahantepe groeit snel mee in bekendheid binnen hetzelfde onderzoekslandschap.

Nootje 70

Geplaatst op door

Bepaal de som A van alle natuurlijke getallen tussen \sqrt[3]{2026} en \sqrt{2026}.

Antwoord

  • Omdat 12^3=1728 en 13^3=2197 weten we dat 12<\sqrt[3]{2026}<13}.
  • Omdat 45^2=2025 en 46^2=2116 weten we dat 45<\sqrt{2026}<46.
  • Dan is A=13+14+\cdots+45.
  • We kunnen deze som berekenen door de formule te gebruiken van de som van de termen van een rekenkundige rij. Deze som is het product van het gemiddelde van de eerste en laatste term met het aantal termen.
  • Bijgevolg is

        \[A=\frac{13+45}{2}\times 33=957\]

 

 

 

type 1 en type 2 fouten bij hypothese toetsen

Geplaatst op door

Bij een hypothesetoets neem je op basis van een steekproef een beslissing over een uitspraak (de hypothese). Omdat steekproeven toevallig kunnen afwijken, kan je twee soorten fouten maken: type 1 en type 2. In de praktijk komen die overeen met vals positief en vals negatief.

De basis: H0 en H1

  • Nulhypothese H0: “er is geen effect / geen verschil / alles is normaal”.

  • Alternatieve hypothese : “er is wél een effect / wél een verschil / er is iets aan de hand”.

Een toets eindigt met één van deze beslissingen:

  • je verwerpt (je vindt genoeg bewijs tegen )

  • je verwerpt niet (je vindt onvoldoende bewijs tegen )

Type-1 fout betekent: Je verwerpt terwijl in werkelijkheid waar is. Dit heet ook een vals positief: je “detecteert” iets dat er niet is. is waar, maar jij zegt: “nee, klopt niet”.Klassieke slogan: “vals alarm”.

Type-2 fout betekent: Je verwerpt niet terwijl in werkelijkheid waar is. Dit heet ook een vals negatief: er is wél een effect, maar je mist het. is waar, maar jij zegt: “ik zie geen reden om te verwerpen”. Klassieke slogan: “gemiste detectie

Je kan nooit beide fouten ‘klein’ maken, want als de ene kleiner wordt, dan wordt de andere groter.

Voorbeeld A: medische test (screening)

  • : “de patiënt is niet ziek”

  • Type-1 fout (vals positief): test zegt “ziek”, maar patiënt is gezond
    → stress, extra onderzoeken, kosten

  • Type-2 fout (vals negatief): test zegt “gezond”, maar patiënt is ziek
    → gevaarlijk: behandeling komt te laat

Voorbeeld B: rechtbank

  • : “de verdachte is onschuldig”

  • Type-1 fout (vals positief): onschuldige wordt veroordeeld

  • Type-2 fout (vals negatief): schuldige wordt vrijgesproken

Voorbeeld C: kwaliteitscontrole in een fabriek

  • : “dit product voldoet aan de norm”

  • Type-1 fout (vals positief): een goed product wordt afgekeurd
    → verspilling, extra kosten

  • Type-2 fout (vals negatief): een slecht product wordt goedgekeurd
    → klachten, risico’s, soms veiligheidsproblemen

 

Welke fout wil je vooral vermijden?

Dat hangt af van de context:

  • Als een gemiste detectie gevaarlijk is (bv. ernstige ziekte), dan wil je vooral type-2 fouten (vals negatief)beperken.

  • Als een vals alarm heel schadelijk is (bv. iemand ten onrechte beschuldigen), dan wil je vooral type-1 fouten (vals positief) beperken