Karahantepe – een sleutelplek uit het vroege Neolithicum

Karahantepe is een prehistorische vindplaats in Zuidoost-Turkije. Karahantepe hoort bij het onderzoeksprogramma Taş Tepeler (Şanlıurfa Neolithic Research Project). Dat project bestudeert de cruciale overgang van laat-jager-verzamelaars naar vroege, meer sedentaire gemeenschappen in Zuidwest-Azië (10e–7e millennium v.Chr.).

Karahantepe past in het Pre-Pottery Neolithic (neolithicum zónder aardewerk), rond het midden van het 10e millennium v.Chr. en later.  De site is vooral bekend om:

• Monumentale architectuur in kalksteen,met T-vormige pijlers en structuren die deels uit de rotsbodem zijn uitgehakt.
  
  

• Sporen van verschillende zones (terrassen met pijlers, een zone met o.a. maalstenen, en een zone met steengroeven waar pijlers werden gewonnen).

• Het fenomeen van bewust opgevulde (“begraven”) gebouwen: volgens opgravingsleider Necmi Karul lijken de blootgelegde gebouwen “special buildings” die opzettelijk zijn dichtgegooid.

Karahantepe (samen met andere Taş Tepeler-sites) laat zien dat ritueel, kunst en monumentale bouw al een hoge vlucht namen bij gemeenschappen die nog niet passen in het klassieke “eerst landbouw, dan complexiteit”-schema. De vondsten worden vaak aangehaald in discussies over hoe sedentisme en sociale organisatie konden ontstaan vóór of naast landbouw.

Karahantepe vs. Göbekli Tepe in één oogopslag

• Gelijkenis: beide horen bij dezelfde regio en traditie van monumentale structuren met T-pijlers.

• Verschil in nuance: Karahantepe wordt vaak beschreven met duidelijke aanwijzingen voor meerdere fasen en zones (incl. mogelijke woon-gerelateerde activiteit), en met het opvallende thema van opzettelijk “begraven” gebouwen.

• Publieke rol: Göbekli Tepe is UNESCO-werelderfgoed en een grote publiekstrekker; Karahantepe groeit snel mee in bekendheid binnen hetzelfde onderzoekslandschap.