Je bouwt een getrapte piramide met kubusvormige stenen. Bovenaan staat één steen. Daaronder komt een kubusblok met ribbe 2: twee stenen lang, twee breed en twee hoog. Dat zijn
stenen. Het volgende blok heeft ribbe 3 en bevat
stenen. Zo ga je verder, met steeds grotere blokken onderaan.
Hoeveel stenen heb je nodig voor een piramide met
blokken? Het antwoord heeft een verrassend mooie vorm.

Vier kubusblokken met ribben 1, 2, 3 en 4. Elk blok is ook vanbinnen volledig gevuld. Eigen meetkundige tekening.
Eerst enkele kleine piramides
We noemen het totale aantal stenen
. Met nul blokken heb je geen stenen:
. Met één blok is
, en met twee blokken krijg je
.
| Aantal blokken |
Stenen in het nieuwe blok | Totaal |
|---|---|---|
| 0 | — | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
| 2 | 8 | 9 |
| 3 | 27 | 36 |
| 4 | 64 | 100 |
| 5 | 125 | 225 |
| 6 | 216 | 441 |
Een blok met ribbe
bevat
stenen. Voor
blokken tellen we dus de kubussen van de getallen 1 tot en met
op:
![]()
Elke uitbreiding voegt één volledig kubusblok toe. Daarmee hebben we al een regel om verder te rekenen:
![]()
Maar kan het ook zonder alle vorige totalen te berekenen?
Een verrassend patroon
De totalen in de tabel zijn allemaal kwadraten:
![]()
De getallen die we kwadrateren, zijn op hun beurt opeenvolgende sommen:
![]()
Deze heten driehoeksgetallen: je kunt bijvoorbeeld tien stippen in een driehoek leggen met rijen van 1, 2, 3 en 4 stippen.
De som van de eerste
positieve gehele getallen is
![]()
Waarom? Schrijf de som eenmaal vooruit en eenmaal achteruit. Op elke plaats krijg je samen
, en er zijn
plaatsen. De dubbele som is dus
.
Ons patroon doet vermoeden dat
![Rendered by QuickLaTeX.com \[ \boxed{P(x)=\left(\frac{x(x+1)}{2}\right)^2} \]](https://usercontent.one/wp/www.wiskundemagie.be/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-23619ee277c3a1cc281ee93d9f75133c_l3.png?media=1789935901)
voor elk geheel getal
. Voor
geeft de formule inderdaad nul. Een paar voorbeelden zijn natuurlijk nog geen bewijs. Daarom controleren we de stap van het ene aantal blokken naar het volgende.
Waarom de formule altijd klopt
Noem het
-de driehoeksgetal
. Dan is
![]()
Hun verschil en hun som zijn bijzonder eenvoudig:
![]()
Gebruik nu de regel
:
![]()
Het kwadraat van het driehoeksgetal groeit dus precies met
: evenveel als het nieuwe kubusblok toevoegt. Bovendien beginnen zowel
als
bij nul. Ze hebben dezelfde beginwaarde en nemen bij elke stap met hetzelfde aantal toe. Daarom zijn ze bij elke stap gelijk.
We hebben daarmee bewezen:
![]()
De som van de kubussen is het kwadraat van de som. Voor deze opeenvolgende getallen werkt dat altijd!
Duizenden stenen in één berekening
Voor tien blokken hoef je geen tien kubussen op te tellen:
![]()
Een piramide met twintig blokken vraagt al
![]()
stenen. Let op: we stapelen hier volle kubusblokken. Het blok met ribbe 20 is ook twintig stenen hoog. Een piramide uit lagen die elk maar één steen hoog zijn, is een ander bouwwerk en vraagt een andere formule.
Zelf proberen
Hoeveel stenen bevat een piramide met zeven blokken? En hoeveel extra stenen heb je nodig om er acht blokken van te maken?
Antwoord.
. Het achtste blok voegt
stenen toe, zodat
.